Luchtpost Rotterdam 8 juni 1944

IMG

Morgen precies 71 jaar geleden werden er boven Rotterdam vele duizenden exemplaren hiervan uitgeworpen. Deze krant bracht het nieuws van de landingen in Normandie, welke op 6 juni 1944 was begonnen. De Duitse bezetter had alle vrije drukpers verboden, zodat dit destijds een van de weinige manieren was om de bevolking te informeren.

Prachtig taalgebruik van minister Gerbrandy met deze belangwekkende gebeurtenis: “heb ik enkele zeer ernstige woorden tot U te zeggen”.

Onlangs teruggevonden in het familiearchief. Mijn grootvader had er destijds een te pakken gekregen.

Veertig jaar geleden: einde oorlog Vietnam

Vandaag exact 40 jaar geleden maakte de Nederlandse fotograaf Hubert van Es deze iconische foto in Saigon. Het markeert het einde van de oorlog in Vietnam. Met helicopters werden met Operation Frequent Wind alle Amerikanen en duizenden Zuid-Vietnamese vluchtelingen geevacueerd naar Amerikaanse marineschepen.  Het was de grootste helicopterevacuatie uit de geschiedenis. De foto toont een Bell Model 204b helicopter op het dak van een flatgebouw aan de Gia Long Street 22 (onterecht werd bij deze foto veelal aangenomen dat het de US ambassade zou zijn). De foto drukt een hopeloos beeld uit voor de wachtenden in de rij die nooit allemaal in de helicopter meekonden. Er zou geen volgende helicopter meer komen. De volgende dag, 30 april 1975, marcheerde het Noord Vietnamese leger de Hoofdstad van Saigon binnen. Daarmee was een eind gekomen aan de Amerikaanse oorlogsvoering in Vietnam.

Saigon-30-april-19754(C) van Es/Reuters

Radio Atlantis Rotterdam

Je moet Rotterdammer zijn met een geboortejaar van ongeveer 1972 of daarvoor. De kans is groot dat je bij het horen van een kort radiofragment van commercial of jingle deze zonder probleem zult kunnen meezingen. Hoe kan het ook anders. Overal waar je kwam, in winkels, bedrijfsruimtes, wachtruimtes in de taxi, overal stond de radio op dezelfde zender afgesteld: Radio Atlantis Rotterdam op 103.0 of later 100.1 FM. Vierentwintig uur per dag muziek, horizontaal geprogrammeerd. Met overdag op het hele uur lokaal nieuws. Het station heeft bestaan van 6 juni 1981 tot 5 december 1983. In die periode werd het station maar liefst 36 keer door de politie uit de ether verwijderd. Met de officieel opgegeven reden “storing in de ether” had dat niets van doen. Atlantis was ongekend populair en vormde daarmee een bedreiging voor het omroepbestel. 

Begin jaren tachtig bestond er in Nederland nog geen lokale, regionale of commerciele radio. De luisteraar moest het doen met vier landelijke zenders. Hilversum 1 voor informatie, Hilversum 2 voor lichte muziek, Hilversum 3 was er voor popmuziek en Hilversum 4 was de klassieke zender. Er waren plannen voor regionale radio maar de weg daarnaartoe was lang en ingewikkeld. Dit gaf ruimte voor zogenaamde radiopiraten om met een illegale FM-zender programma’s uit te zenden en luisteraars aan zich te binden. Het merendeel van deze initiatieven kwam niet verder dan een zeer amateuristisch, soms ronduit tenenkrommend niveau. Er waren ook uitzonderingen. Het was niet voor niets dat in de grote steden relatief professionele radiostations ontstonden. Met vrijwilligers, reclameinkomsten en een horizontale programmering, nog afgekeken van de zeepiraten uit de jaren zeventig, ontstonden een aantal professionele zenders. 

Voor de meeste stations in die vroege jaren tachtig eindigde het zendavontuur met een inval door de politie. Waar een station te populair werd volgde een opdracht van justitie aan de Radio Controledienst (RCD) van de toenmalige PTT om de zender uit te peilen en vervolgens de politie een inval te laten doen. Zo verliep het ook Radio Atlantis. Het zendpand bevond zich aan de Rochussenstraat 359b. In totaal 36 keer is de politie binnengevallen. Men betrad het pand, trof hooguit een zender en bandrecorders aan, haalde alles inclusief antenne weg. Daar was in de hoogtijdagen dan wel meer dan een hoogwerker voor nodig want Atlantis had meerdere masten naast elkaar staan. Omdat er in Rotterdam geen kraanverhuurbedrijf aanwezig was dat de onsympathieke klus wilde klaren moest men deze van elders laten komen. 

479683884_6_tQPU 

(c) http://www.radioatlantisrotterdam.nl

 

Kat en muisspel met autoriteiten

Radio Atlantis Rotterdam was strak georganiseerd door de oprichters Rob Rotgans (alias Paul van Delft) en John Briggs (tragisch omgekomen door een vuurwerkbom in Schiedam op 1 januari 1998). Bij voldoende advertentie-inkomsten beschikte men over een voldoende voorraad zendapparatuur. Het werd de sport om zodra de invalwagens de Rochussenstraat weer verlieten, de zender weer online te hebben. Het grote publiek kreeg dat al snel in de gaten, hetgeen enorm bijdroeg aan de enorme populariteit van het station. Toch heeft ook Radio Atlantis deze strijd niet kunnen volhouden. Als de autoriteiten zeer fanatiek blijken met het oprollen van de zender komt er na 36 keer een einde aan Radio Atlantis in Rotterdam. In een radiomagazine verschijnt in december een laatste bericht voor trouwe luisteraars. 

hetoverlijdensberichtvanatlantisfrmdecember1983

(c) Free Radio Magazine, bron http://www.radioatlantisrotterdam.nl

 

Mijn herinneringen aan Atlantis

Ik was in de zomer van 1983 16 jaar geworden en een grote fan. De radio stond dag en nacht op FM 100.1. Met de jaarwisseling 1982/83 kreeg ik kerstkaart met een persoonlijk dankwoordje van Rob Rotgans. Ik was daar zeer verguld om, want als er in Rotterdam in die tijd iets “hip” of “gers” was dan was het wel Radio Atlantis. Na elke inbeslagname zat ik geboeid te luisteren totdat de zender weer terugkwam. Eerst een ruis, dan een signaal en al snel werd er dan een band opgestart met de bekende jingles, muziek en commercials. “Atlantis is weer terug” klonk het dan enthousiast uit mijn mond. Ik ging ook wel eens kijken bij het zendpand. Met de (toen nog fonkelnieuwe) metro naar Coolhaven en dan een kleine stukje lopen naar de Rochussenstraat waar die enorme zendmast op het dak stond. 

 

Vervolgactiviteiten

Na Rotterdam verhuist de zender naar Belgie, net over de grens. Met een straalzender wordt vanuit Rotterdam een signaal daarnaartoe gestuurd wat vanuit Belgie dan via de FM wordt uitgezonden. Het is te ver weg en de zender is vrijwel niet meer te ontvangen in Rotterdam. De zender wijkt later uit naar Antwerpen. Op het dak van het Toerist hotel staat een zendmast, en in een kamertje staat een toren van Sony-CD wisselaars.Nadat ik als fan kennis had gemaakt met Rob en John ben ik in 1986 een keer meegeweest om dat daar te zien. Spannend! Ook mocht ik wel eens een uurtje in de studio een eigen Atlantis bandje opnemen. Zat ik daar ineens in de studio van Atlantis, kon ik zelf mijn muziek uitzoeken en het met jingles aan elkaar breien. 

 

Atlantis heeft nog geprobeerd om via legale weg een zendvergunning te bemachtigen. Het heeft allemaal niet mogen baten. De overheid was inmiddels vergevorderd met de oprichting van Radio Rijnmond. Atlantis werd als een grote bedreiging daarvoor gezien, gelet op de mateloze populariteit van het station. Een handtekeningen actie, de oprichting van een stichting, zelf het in groot Rotterdam publiceren van een gratis krant, het heeft uiteindelijk allemaal niet mogen baten. 

 

Ik was zeer teleurgesteld dat “mijn” radiostation niet mocht zijn. Toen de zender wegviel werd het stil in Rotterdam. Achteraf bezien is nog opmerkelijk dat het imago van het station feitelijk niet in verhouding stond tot de daadwerkelijke technische organisatie. Atlantis was zo groot, dat je het beeld had van een kantoorpand met vele studio’s en vele medewerkers. In werkelijkheid ging het vaak om een vooraf opgenomen cassettebandje. Het geheim zat echter in het format van de programmering. Met een groot aantal kwalitatief zeer sterke jingles kon een zeer sterk imago worden neergezet. In combinatie met vrolijke gezellig ingezongen commercials ontstond al snel een fraai geheel. Bedenk daarbij ook dat er in feite weinig concurrentie was. 

 

Nu rest alleen nog de herinnering aan dat “gave” puur Rotterdamse radiostation. Op internet is sinds enkele jaren een internetradiozender gewijd aan deze historie (radioatlantisrotterdam.nl).

 

Paul en John hebben met Atlantis laten zien dat je met beperkte middelen tot grote resultaten kan komen. Als je goed nadenkt over de rol die je als station wilt spelen, en een slim passend format daarbij ontwerpt kun je ook met uiteindelijk een cassettebandje tot hele grote resultaten komen. Feitelijk hadden deze mannen een briljant gevoel voor marketing communicatie. 

 

rob rotgans en john briggs 1981

links Rob Rotgans, rechts John Briggs (Rotterdam, 1981)

bron http://www.radioatlantisrotterdam.nl

1000911_657003110981758_560220791_n

 En zo ging het eraan toe in de studio. Hier Paul van Delft achter de knoppen. Het was nog een tijd van LP’s en cassettebandjes. Op de draaitafels lagen matjes waardoor je een plaat superscherp kon timen. Het mengpaneel bevatte een quickstart om de cassettebandjes op exact het juiste moment te kunnen laten starten met een of meer jingles. Een computer? Daar werd nog niet eens over nagedacht. En ook nooit gemist volgens mij.  

 

 

 

 

Noodhuisvesting Comenius in 1967 door brand verwoest

Op 1 september 1965 opende de Vereniging voor Christelijk Voortgezet Onderwijs te Rotterdam en omgeving (CVO) een dependance van het Rotterdamse Marnix Gymnasium voor Havo en VWO. Aanvankelijk werd gebruik gemaakt van leslokalen aan de Dr. P.J. Hoedemakersschool aan de Merellaan. Begin november 1967 werd nieuwe tijdelijke huisvesting in gebruik genomen aan de Lijstersingel. Op 28 december 1967 haalde de voorloper van Comenius de landelijke dagbladen. Op de dag na kerst brak brand uit in het houten noodgebouw. Binnen tien minuten brandde het gebouw volledig tot de grond toe af.

Image

© Het Vrije Volk, 28 december 1967

De school was nog maar net twee maanden in gebruik. De schade bedroeg NLG 300.000,-. In de krantenberichten worden verschillende mogelijke oorzaken genoemd. Tien dagen voor de brand was een reparatie uitgevoerd aan het dak waarbij de elektricien had gewezen op het risico van kortsluiting. Natuurkundeleraar Schouten wijst er fijntjes op daar sindsdien door de school “niets mee is gedaan”. De politie houdt het eerder op jeugd die rotjes naar binnen kan hebben gegooid.

In de krant zien we ook een foto van de conciërge die de brand heeft ontdekt en daarbij zelf licht gewond raakte. Het was de heer A. van Hansum, destijds 40 jaar. In een de beginnende brand te blussen raakte hij gewond aan arm en been.  Op de foto herken ik nog duidelijk de man die ook in mijn tijd op Comenius, tussen 1979 en 1985, als conciërge daar werkzaam was. Zijn heldenrol in deze geschiedenis heb ik nooit eerder vernomen.

Image

© Het Vrije Volk, 28 december 1967

Image

De leerlingen moesten weer terug naar de huisvesting aan de Merellaan waar zij voorheen ook al zaten. Het zou nog tot 16 augustus 1971 duren voordat er aan de Lijstersingel een nieuwe, weliswaar nog steeds tijdelijke, huisvesting in gebruik zou worden genomen. De nieuwe scholengemeenschap kreeg de naam Christelijke Scholengemeenschap Comenius. Op die dag opende burgemeester van Dijk van Capelle aan den IJssel de Scholengemeenschap Comenius. De vanaf dat moment zelfstandige school stond onder leiding van rector drs. F.A. de Leeuw.

De “nieuwe” noodhuisvesting bestond uit een drietal dicht bij elkaar gesitueerde eenheden: Gebouw A (hoofdvestiging met Aula en gymzaal), gebouw B en gebouw C.

Blik vanaf de Slotlaan op gebouw A met op de voorgrond bouwwerkzaamheden van de Da Costa Mavo, 1970.

Image

© fotodatabank Capelle in beeld

De noodhuisvesting uit 1971 zou maar liefst dertien jaar in gebruik zijn. Pas in het voorjaar 1984 opende de permanente huisvesting aan de Lijstersingel haar deuren. Het door de gemeente niet beschikbaar willen stellen van voldoende financiële middelen, bureaucratie en een stroperige samenwerking tussen Rijk, gemeenten en schoolbestuur zijn hiervoor de voornaamste oorzaken.

In 1994 gingen Comenius, Het Lage Land, de Da Costa-mavo, de Schakel, de Brug, de Prins Willem van Oranje-mavo en de Koningin Wilhelmina-mavo op in het nieuwe Comenius College. Anno 2014 is de vestiging aan de Lijstersingel binnenkort inmiddels al weer dertig jaar in gebruik. Wie binnen een kijkje neemt zal nog heel veel herkennen van de bouw uit 1984. Er zijn hooguit wat technische aanpassingen gerealiseerd geheel in de nieuwe tijdgeest met veel transparante wanddelen. Van het personeel uit de begintijd is vrijwel niemand meer werkzaam op deze locatie. Alleen het gebouw herinnert nog aan een tijd die inmiddels niet meer is. Er wordt momenteel gebouwd aan nieuwe uitbreiding van het schoolgebouw.

Rond bebouw A  met gymzaal, blik vanaf de Da Costasingel, 1973.

Image

© fotodatabank Capelle in beeld

Blik op gebouw B, vanaf Da Costasingel, 1973.

Image

© fotodatabank Capelle in beeld

Reconstructie: gijzeling franse ambassade in Den Haag, 1974

Vrijdag 13 september 1974

Het is vrijdagmiddag 13 september 1974. Om 16.24 uur stormen drie jonge Japanse mannen de hal van de Franse ambassade binnen. Ze zijn vermomd en dragen wapens. De mensen die ze tegenkomen drijven ze richting de lift. Omdat deze slechts op zes personen is berekend blokkeert deze. Vervolgens wordt de groep het trappenhuis in gejaagd, de trap op naar de vierde etage. De franse ambassadeur, monsieur Senard, is op zijn kamer als de Japanners met gijzelaars binnenstormen. Voor Nederland was terrorisme tot op dat moment vooral nog een buitenlands fenomeen.  Daar zou nu snel verandering in komen.

9efa42ac4cfc67fee00915b694599376d5c69040c1145f27b9517055db9c7c18

De franse ambassade aan het Smidsplein te Den Haag © ANP

PD dag 1

Politie bij de plaats delict © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Om 16.28 vindt de eerste alarmmelding plaats vanuit de ambassade. Een franse telefoniste roept: “Franse ambassade, Smidsplein 1, zo snel mogelijk alstublieft, gekke Japanner, mensen met pistolen”. Vier agenten van politie en marechaussee worden naar de plaats delict gedirigeerd. Het zijn Otto Koster (22 jaar), Piet Springer (26), de heer Hagedoorn en Hanke Remmerswaal (21).

De dadergroep bestaat uit drie terroristen van het Japanse Rode Leger. Zij voeren een actie uit tegen de franse staat waarbij ze de franse regering willen chanteren om zo de vrijlating af te dwingen van een medelid, Furuya, die in een franse gevangenis verblijft. De dadergroep is als volgt samengesteld:

  • Junzo Okudaira, door gijzelaars aangeduid als “armpie”, 25 jaar, geboren Kobo, woonachtig Okyama
  • Haruo Wako, “snor”, 25 jaar, geboren in Kanagawa, woonachtig Tokio
  • Jun Nishikawa, “doekie”, 24 jaar, geboren Tokio en woonachtig Yokohama.

terrorist 1 Haruo Wako alias Snor

Haruo Wako, alias “Snor” © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

terrorist 2 Junzo Okudaira alias Armpie

Junzo Okudaira, alias “armpje” © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

terrorist 3 Jun Nishikawa alias Doekie

Jun Nishikawa, alias “Doekie” © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

De terroristen houden een groep van 11 gijzelaars in hun macht. Daaronder niet alleen fransen maar ook zes Nederlanders, toevallig op de verkeerde plaats op het verkeerde moment:

  • Perrin (56), ambassadeportier
  • Bernadine J. Geerling (23), telefoniste
  • Legendre (60), bode
  • Joyce Fleur (22), uitzendkracht
  • Buitendijk (53), ambassadechauffeur
  • Meertens (56), Total-chauffeur
  • Roux-Buisson (48), directeur Total-raffinaderij Vlissingen
  • Groskamp (50), directeur Total-Nederland
  • Dreibeek (55), president-commissaris Total-Nederland
  • Defize (61), PR Total
  • Graaf Senard (54), Franse ambassadeur

Agenten neergeschoten

Hagedoorn blijft beneden als de drie overige agenten de trap omhoog nemen. Op de vierde verdieping wordt deur op een kier gehouden. Van daaruit worden Remmerswaal en Koster neergeschoten, beide raken gewond. Om 16.35 uur ontvangt de politie-alarmcentrale de melding dat een agent is neergeschoten. Zes minuten later is er opnieuw deze melding. Om 16.48 zijn er drie ambulances ter plaatse en kunnen Koster en Remmerswaal worden afgevoerd naar het ziekenhuis.

ambulances

Ambulances op Korte Voorhout © Tuuur

Remmerswaal en Koster

Agenten Remmerswaal en Koster © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

 

Ondertussen in politiek Den Haag

Om 17.00 uur worden premier den Uyl en de ministers van der Stoel (Buitenlandse Zaken) en de Gaay Fortman (Binnenlandse Zaken) geïnformeerd tijdens  het wekelijks kabinetsberaad. Minister van Agt (justitie) was al wat eerder naar huis maar keert spoorslags terug naar het Catshuis. Na het kabinetsberaad spoeden den Uyl en van Agt zich naar hoofdbureau van de gemeentepolitie den Haag aan het De Monchyplein . Hoofdcommissaris Peijster licht de ministers in over de actuele situatie. Van Agt gaat door naar justitie, den Uyl naar Nieuwspoort maar kan de daar verzamelde pers nog weinig melden.

Gijzelaars

In de kamer van de ambassadeur moeten de gijzelaars hun papieren inleveren. De gijzelaars posteren zich in de L-vormige kamer rond de zithoek. De terroristen barricaderen de deur met de zware boekenkast en vestigen zich in een hoek van de kamer waar een bureau op zijn kant wordt gelegd. Via het secretaressekamertje is er een deur naar de gang, die wordt gebarricadeerd met een tafel en klein boekenkastje.

kamer gijzelaars

Situatieschets van de kamer van de ambassadeur op vierde etage © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

De ontvoerders willen dat iemand hun eisen op papier zet. Nadat Bernardine merkt dat de schrijfmachine niet werkt pakt Roux-Buisson een rode viltstift en schrijft op de achterkant van een agendablad de boodschap van de ontvoerders. Net na zes uur gaat er een raam open op de kamer van ambassadeur Senard. De eisen worden in de vorm van een klein papieren vliegtuigje naar buiten geworpen.

brief eisen ontvoerders 1

Eisen van terroristen © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Bemiddelaar Kondo

Yataka Kondo is de eerste secretaris van de Japanse ambassade. Hij is net thuis als om vijf uur de telefoon gaat en hem gevraagd wordt met spoed naar de Amerikaanse ambassade te komen. Rond half zes komt hij daar aan en neemt telefonisch contact op met de ontvoerders.

Yutaka Kondo

Yataka Kondo, © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

“Wij zijn goed-getrainde soldaten van het Japanse Rode Leger. We vechten voor de bevrijding van Palestina. Laat de politie niet zo dom zijn te proberen ons te pakken te nemen. Hoeveel mensen u ook inzet en wat u ook bedenkt, het is zinloos, zet dat uit uw hoofd. We weten precies hoe onze positie is in dit gebouw, we kennen de situatie te goed om verrast te worden. Deze is actie is niet gericht tegen de Nederlandse regering maar tegen Frankrijk.”

Het apparaat komt in werking

8cb1228ad4bfa48abb3928bf071b199920b38bd71db4d10b7aefa671ac1b1434

Rechercheurs rond plaats delict © Rijksfotoarchief

Rond zes uur hoort overste Frackers, werkzaam bij de directie politie van het ministerie van justitie, via de autoradio over de gijzeling. Hij gaat zo snel als mogelijk naar zijn bureau aan de Raamweg om de speciale antiterreureenheid Bijzondere Bijstands Eenheden ( BBE) op te roepen. Een paar minuten later gaat in Doorn de telefoon in de marinierskazerne: alarmfase 1. Afkomstig uit het draaiboek dat werd geschreven naar aanleiding van de noodlottig afgelopen gijzelingszaak in Munchen tijdens de Olympische zomerspelen 1972. Rond middernacht zijn een kleine 100 mariniers opgecommandeerd.

Commissaris van Driel maakt de buiten de gijzelaars nog in de ambassade aanwezigen met handgebaren duidelijk dat ze telefonisch contact moeten opnemen met de Amerikaanse ambassade. Personeelsleden hebben zich in hun kamers teruggetrokken en de deuren gebarricadeerd. Van Driel en de Franse ambassadesecretaris Chassard gaan met nog zes anderen de ambassade ontruimen. Dat valt nog niet mee omdat men zich niet makkelijk laat overtuigen dat het veilig is mee te komen. Om half zes is het gebouw op de vierde verdieping na ontruimd. Om 7 uur is alles ontruimd op de kamer van de ambassadeur na. Van Driel pakt op de vierde verdieping nog een rinkelende telefoon op, het blijkt een nieuwskrant uit de USA te zijn die hij ook nog te woord staat.

In het ministerie van justitie wordt het crisiscentrum ingericht waar van Agt, den Uyl, van der Stoel en de Gaay Fortman zich terugtrekken. Kondo krijgt de opdracht zoveel mogelijk tijd te rekken in de onderhandelingen. Rond middernacht hoort hij dat de terroristen met de gijzelaars per vliegtuig vanaf Schiphol naar Frankrijk willen. Ook willen ze bellen met Furuya. Furuya blijkt op dat moment al onderweg naar militaire vliegveld Villa Coublet.

Majoor Gerritsen, commandant Rijkspolitie op Schiphol, komt in de loop van de avond aan op Schiphol. Om 23.30 arriveert eerste vliegtuig uit Frankrijk op Schiphol met Franse autoriteiten (justitie, veiligheidsdienst en politie). Na middernacht arriveert een tweede Mystere met Furuya aan boord.

Den Uyl neemt telefonisch contact op met professor dr. Frits Vols (56), directeur van het Japanologisch instituut. Om 22.00 is hij met zijn vrouw, een Japanse, per taxi onderweg van hun huis in Oegstgeest naar Den Haag.

De regering vraagt hen te willen praten met Furuya op Schiphol. Het standpunt van de regering:

  • Geen boeing 707
  • Furuya mag zich na vrijlating gijzelaars bij terroristen voegen
  • Uitwisseling op door terroristen aan te wijzen ambassade
  • Vrijgeleide naar land van eigen keuze
  • Regering zal geweld gebruiken als zij gijzelaars doden.

Zaterdag 14 september 1974

Het echtpaar Vos wordt naar Schiphol gebracht waar ze worden ontvangen door majoor Gerritsen. Hij brengt ze naar een kleine politiebus, die naar het einde van de B-pier rijdt naar een van de Mysteres waarin Furuya wordt vastgehouden. Het is dan 00.45 uur. Ze nemen plaats in een grote stationwagen vlakbij. Vanuit de auto mag hij bellen met de ambassade.  Furuya spreekt een codewoord en brengt standpunt regering over. Er wordt afgesproken na een uur weer te bellen.

furuya schiphol 2

Furuya gaat weer aan bord van een franse Mystere © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Het ultimatum van 03.00 verloopt zonder incidenten. Om 2.30 vertrekken van de mariniers vanaf de Alexanderkazerne naar de Lange Voorhout. Van 2.45 tot 3.30 is er geen contact met de terroristen. Als Kondo om 3.30 de telefoon opneemt is hij voor de Japanners niet langer nodig. De Egyptische diplomaat Nabil Hamdy neemt het over. Hij komt niet verder met de terroristen.

Tijdens laatste gesprek van Hamdy rond 09.00 uur zegt een van de terroristen “hier heeft u het lijk van ambassadeur” waarna een schot klinkt. De terroristen gooien het nu over een andere boeg. Geen ultimata meer, maar een uitputtingsstrijd.

Als de terroristen soldaten met kogelwerende vesten zien lopen, vragen ze Senard voor het open raam te gaan staan en met gebaren aan te geven dat ze weg moeten gaan.

pd mariniers 2

Mariniers bij ambassade © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Senard 1

Ambassadeur Senard vanuit gegijzelfde kamer © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

9.30 crisiscentrum. Beraadslagingen over de vraag hoe om te gaan met mogelijke eis dat een gijzelaar wordt meegenomen. De mariniers briefen van Agt over de (on)mogelijkheden van een bestorming. Om 10.30 besluit van Agt dat hij het risico niet wil nemen.

Als Gerritsen rond middaguur na paar uurtjes rust thuis terugkeert op Schiphol hoort hij dat de regering een KLM DC-8 (Vasco de Gama) ter beschikking stelt. Onder voorwaarde dat de Japanners ongewapend aan boord gaan en de bestemming bekend is. Den Haag verzoekt hem na te gaan of Frankrijk beschikt over Boeing 707. Men beweert namelijk van niet maar Gerritsen kan snel vaststellen dat dat niet waar is.

Den Uyl vertrekt naar Parijs met de regerings Fellowship. Hij wil praten met de Fransen die de ambassade met geweld willen ontruimen.

Om 16.00 uur stapt Kondo weer naar Den Uyl en stelt voor het weer over te nemen van Hamdy.

Sinds 09.00 uur is geen telefonisch meer geweest. Er wordt in de loop van de middag een groot vel met Japanse tekst buiten op straat gelegd: “Wij zijn bereid te antwoorden. Doet de telefoon het nog wel? De minister president”.

65881e4f6a2fcc713d5ac687f2cf9e6ee8ccd88882043ef8b7fe2a167cdb6964

Japanse text op groot vel papier © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Hamdy probeert het nog even als de terroristen rond vier uur  weer terugbellen, maar na een uurtje neemt Kondo het weer over. De terroristen houden vast aan een franse Boeing 707 en wijzen de DC-8 af.

Aan het einde van de middag krijgt hij nr. 2 aan de lijn die verrassend de Nederlandse voorwaarden accepteert. Als de bewindslieden dit bespreken (den Uyl is naar Parijs) belt de leider van de terroristen met Kondo en neemt alles weer terug. Ze willen een frans vliegtuig, met franse bemanning met alle gijzelaars naar Parijs.

Groskamp heeft van velletjes papier een kaartspel gemaakt. Na bijna 30 uur zaterdagavond wordt een provisorisch toilet ingericht in het secretaressekamertje. In een mum van tijd hangt er een afschuwelijke stank in de kamer.

Het echtpaar Vos ligt op bed als ze zaterdagmiddag worden gewekt door de telefoon. Kunnen ze naar Den Haag komen om Kondo enige tijd te vervangen? Een taxi brengt ze naar het crisiscentrum.

Den Uyl is dan in Parijs bij Giscard d’Estaing om te proberen een franse Boeing met bemanning los te krijgen. Om 20.00 uur meldt den Uyl  dat Frankrijk akkoord is met de eisen. Mevrouw Vos meldt de terroristen dat er een franse boeing onderweg is naar Schiphol. Nog geen kwartier later blijkt er een grote communicatiestoornis in Parijs tussen den Uyl en de regeringsleiders. Vos durft dit niet meer te melden en ze laat dat Kondo doen.

Ondertussen wordt op Schiphol gewerkt aan het draaiboek voor de mogelijke uitwisseling van gijzelaars, terroristen en geld.

Kondo neemt het telefonisch contact met de ambassade over van mevrouw Vos. De terroristen vatten de tegenslag beheerst op. De gijzelaars krijgen op hoofdlijnen mee wat er gaande is. Pas laat in de zaterdagavond krijgen de gijzelaars voor het eerst te drinken. De terroristen weten op de vierde verdieping een keukentje te vinden.

Om 2.45 (zondagochtend) keert den Uyl terug op Schiphol en keert terug naar zijn woning in Buitenveldert aan de Weldam 5.

Joop den Uyl 1

Joop den Uyl © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Zondag 15 september 1974

Om 3.30 krijgt overste Frackers het verzoek om aan de franse commissaris Broussard toestemming te vragen voor een gesprek met Furuya op Schiphol. Om uit te leggen dat het nog niet gelukt is een Frans toestel met franse bemanning te vinden en erop te wijzen dat er een DC-8 van KLM beschikbaar is. Broussard is onvindbaar in het Hilton-Schiphol, pas om 5.30 blijkt dat hij in kamer 715 verblijft. Hij krijgt toestemming.

In de ambassade is Driebeek erin geslaagd om tijdens toiletbezoek een briefje naar buiten te smokkelen. Met belangrijke informatie over aanwezigen en wapens. Om 10.03 zien politieagenten het naar beneden dwarrelen.

briefje Driebeek 1briefje Driebeek 2

Briefje van Driebeek © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

“Negen is elf – waarvan twee mannen. Geen eten, weinig water. Staat is goed. Hebben er zat van. Weinig nieuwsberichten, behalve de engelse soms. Niets vermelden van dit in nieuwsberichten of pers. Vraag verlossing twee meisjes. 1 revolver 7,35, 1 mitrailleur-pirtool 5 mm, 3 handgranaten, messen, zien wij. ZOZ”. Op achterzijde een situatieschets.

vondst briefje Driebeek

Het briefje van Driebeek wordt gevonden © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Rond het middaguur geeft de franse regering een communique uit. Alle gijzelaars moeten in Nederland worden vrijgelaten, en er komt geen franse bemanning. De terroristen horen het via de BBC op de radio. Woedend bellen ze met Kondo en houden ze vast aan hun oude eisen: vliegtuig en geld.

Op schiphol worden pantserwagens geplaatst voor de Franse mysteres. Officieel omdat men bezorgd is voor de veiligheid van de fransen door geweld van buiten. Maar de echte reden is dat men bang is dat de fransen met Furuya vertrekken omdat het allemaal te lang zou duren.

14129006

Mystere op Schiphol © ANP

In de loop van zondagmiddag wordt duidelijk dat Frankrijk toch een boeing 707 zal sturen. Kondo krijgt het voor elkaar dat de twee meisjes zullen worden vrijgelaten zodra de boeing op Schiphol is geland en door Furuya is gecontroleerd. Om 23.45 uur landt de boeing 707 (de Chateau de Chaumont, F-BHGJ) en Furuya bevestigd dat aan de terroristen in de ambassade.

Om 3.45 worden de meisjes vrijgelaten. Buiten worden ze opgevangen door politiemensen die ze meenemen naar de Amerikaanse ambassade. Geheel in de tijdgeest valt op hoe dit verder door journalisten werd beschreven: de dokter stelde vast dat ze fysiek gezond waren, ze moesten maar snel naar huis en alles verder vergeten.

Joyce Fleur vrijgelaten

Joyce Fleur vrij © De gijzeling,  1974, Reitsma en Labeur

vrijlating Joyce en Bernadette

Joyce en Bernadette verlaten ambassadegebouw © ANP

een van de 2 vrijgelaten meisjes in ambulance

Vanuit Amerikaanse ambassade wordt een van de meisjes per ambulance afgevoerd © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Maandag 16 september 1974

Paul Meyers is wachtmeester bij de algemene verkeersdienst der rijkspolitie. Als hij met spoed naar Driebergen wordt ontboden wordt hem gevraagd of hij de bus wil besturen. Collega-vrijwilligers zijn Piet van Wijk en Ton Dellebeke. Ze worden gebrieft in het motel Sassenheim en ondergebracht in hotel Groenendijk in Hazerswoude. Later gaan ze over naar het Badhotel.

Na het vertrek van de meisjes vraagt Snor om voedsel. Om 5.30 wordt er voedsel gebracht. Een krat met broodjes, cola, bananen en een gamel Goulasch wordt met een touw omhoog gehesen. Voor Driebeek wordt een speciale diabetische maatijd bezorgd.

eten ambassade Groskamp Delfize voedsel ambassade 2 voedsel ambassade 2_0001

Voedselvoorziening gijzelaars ambassade © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Maandagmorgen legt overste Vogel, commandant van de Algemene Verkeersdienst zijn plan op tafel voor het transport naar Schiphol. De basis vormt de procedure voor statiebezoeken.

Voor  de stoet rijden vijf motoragenten, daarachter de commandowagen met overste Vogel, Kondo of anders een Japanse tolk. Dan de bus met gijzelaars en terroristen, dan de sluitwagen (tegelijkertijd vervangend commando) en weer vijf motorrijders. Op twee kilometer volgen zeven auto’s met gewapende mariniers die binnen een minuut ter plaatse kunnen zijn. De commandowagen van Vogel kan communiceren met de motoragenten en alle voertuigen uit de stoet, het beleidscentrum in Den Haag en met de bus. Een moderne KLM bus wordt paraat gehouden voor als de terroristen de oude bus niet accepteren.

Om 17.25 maakt een crew van transavia (met gezagvoerder Pim Sierks) een eerste proefvlucht nadat een aantal kleine reparaties zijn uitgevoerd aan het toestel.

Nu moet er alleen nog onderhandeld worden over de bemanning, de wapens, het geld en de gijzelaars. De regering wil dat ze ongewapend aan boord gaan, de terroristen weigeren hun wapens en munitie in te leveren. Ze zijn wel bereid alle gijzelaars op Schiphol achter te laten. IN de loop van de avond besluiten ze dat er pas op dinsdagmorgen 8.30 weer contact zal zijn en de regering dan een definitief aanbod zal doen. Om 01.00 uur zal Senard zelf nog bellen en probeert uit te leggen dat de Japanners nooit afstand zullen willen doen van hun wapens.

De gijzelaars en terroristen gaan de moeilijkste nacht in, de spanning is bijna ondraaglijk.


Dinsdag 17 september 1974

Het is Prinsjesdag in den Haag. Er is besloten dat de tocht met de gouden koets niet door kan gaan. De route zou ook te dicht in de buurt van de ambassade komen. Met auto’s zullen de leden van het koninklijk huis naar de Ridderzaal worden vervoerd.

7b7ad1bcc343dee60302ac91e50802f5f4c727619d488bc46c5c3c4c6d6517ca

Deze keer geen gouden koets, maar een personenauto © Nationaal Archief

Om 8.30 belt Kondo met het volgende aanbod:

  • Ze kunnen vertrekken met achterlaten van alle gijzelaars in ruil voor Furuya
  • Ze mogen 2 pistolen houden
  • Ze mogen een bedrag van USD 300.000 cash meenemen

Om 10.00 uur laten de terroristen weten akkoord te zijn. De overdracht moet verder in detail worden uitgewerkt.  Het afgeven van de wapens wordt in een soort ceremonie gegoten waarbij de Egyptische ambassadeur wordt ingeschakeld. Kondo zal ook op het platform aanwezig zijn. Furuya mag het geld tellen, de boeing checken en de terroristen daarover informeren.

De spanning breekt als de terroristen de gijzelaars meedelen dat zij het voorstel van de regering zullen accepteren.

Tijdens het middaguur worden weer broodjes, drinken en rookwaren bezorgd.

‘S-morgens krijgen de chauffeurs uit het Badhotel instructie op de bussen. Ze oefenen in een Haagse buitenwijk. Om 18.30 uur bezoeken ze minister Dries van Agt. Hij biedt hen een levensverzekering aan van NLG 250.000,-. De kandidaten gaan akkoord en gaan vervolgens door naar de Alexanderkazerne. Na kort onderling beraad besluit Meyers de bus te zullen besturen.

Gezagvoerder Pim Sierks biedt aan zelf bij de heren langs te gaan. “Ik loop er wel even langs, Het lijken me geen ongeschikte knapen, we maken een babbel en dan lossen we dat wel op”.

Om 16.10 wandelt Sierks de ambassade binnen. Na een kwartier zijn ze eruit. Snor wil zonder tussenlanding naar Aden. Sierks heeft de Japanner beloofd niets te zeggen maar uiteindelijk krijgen den Uyl en van der Stoel de bestemming te horen. Aan het eind van de middag keren ze terug naar Schiphol.

2141886-382-500

Pim Sierks op weg naar ambassade © ANP

Wachtmeester Piening (29 jaar, ongetrouwd) van de Dienst Rijksluchtvaartpolitie wordt dinsdag met al zijn collega’s bijeen geroepen op Schiphol door majoor Gerritsen. Zo’n 20 man worden bijgepraat over de op handen zijnde uitwisselingsprocedure. Gerritsen heeft eerder overlegd  met de procureur generaal van der Fels en overste Frackers van het ministerie van justitie over de uitwisseling van wapens en gijzelaars op het C-platform. Ook luitenant van Helsdingen van de Algemene Verkeersdienst uit Driebergen in aanwezig.

Het vliegtuig zal op zo’n 200 meter van het vrachtgebouw worden gepositioneerd. Aan het eind van de prikkeldraadslurf waardoor de bus zal aankomen op het platform zullen twee politiemannen staan. Piening en van Helsdingen zijn als vrijwilliger bereid deze gevaarlijke taak op zich te nemen. Scherpschutters van het korps mariniers zullen rond het vliegtuig worden gepositioneerd om te grijpen als de terroristen afwijken van de gemaakte afspraken.

Ondertussen is   vanuit de USA een geldbedrag van USD 300.000,- gearriveerd en in een kluis van DNB gedeponeerd. Een rechercheur haalt het bedrag in de loop van de dag op en brengt het naar Schiphol. Gerritsen geeft het door aan de Fransen die het vervolgens door Furuya laten controleren.

De hele middag is er telefonisch contact tussen de terroristen en Kondo. Driebeek, Meertens en Perrin zullen achterblijven en als eerste vrijkomen. De overige zes gijzelaars gaan mee met de bus naar Schiphol. Groskamp regelt dat Senard als ambassadeur niet met zijn handen omhoog zijn eigen ambassade zal hoeven te verlaten op weg naar de bus.

Dinsdagavond om 20.00 uur rijdt Meyers de bus voor. Om 20.45 komen de gijzelaars in groepjes naar buiten. Eerst Groskamp en Rouw-Buisson onder begeleiding van Doekie. Daarna volgen Buitendijk en Legendre onder begeleiding van Armpie. Als laatste komt snor met Senard en Defize.

gijlzelaars bus 2

Buschafffeur Meyers betreedt ambassade © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Buiten slaan de terroristen de ruiten van de bus in, uit angst voor een gasaanval.  Dan begint de bus aan de reis naar Schiphol.

timthumb

Ambassadeur Senard verlaat de ambassade © ANP

motorstoet 1

Motorstoet op weg naar naar Schiphol (c) de gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Als de bus uiteindelijk arriveert op het platform, aan het einde van de prikkeldraadslurf staan daar Piening en van Helsdingen. De Egypische diplomaten horen daar ook te staan maar door een ongelooflijke regiefout zitten zij nog aan de koffie ergens op Schiphol. Van Helsdingen weet de situatie te redden door droog op te merken: “we wachten nog op de Egyptische ambassadeur”.

piening helsdingen 2

Aankomst bus op Schiphol © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Naast de prikkeldraadslurf staan twee busjes klaar: een van de Transavia bemanning, de ander met Furuya. Afgesproken is dat Furuya een teken mag geven aan de terroristen zodra deze binnenrijden dat alles in orde is.

Meyers verlaat de bus zodra deze is gestopt. Eerst loopt hij de verkeerde kant op richting vliegtuig. Piening wijst hem de juiste weg, en Meyers moet weer terug langs de bus waar hij net zo hard vandaan wilde lopen.

De Egyptenaren arriveren iets later alsnog. Zij hadden als rol de terroristen te fouilleren. Als ze dat uiteindelijk niet durven doen de terroristen dat zelf maar, het wordt een zeer surrealistisch tafereel. De terroristen leveren de handgranaten in bij Piening en van Helsdingen die deze vervolgens in de bus leggen.

schiphol uitruil 2

uitruil op Schiphol (c) de gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Eerst gaan de terroristen met de zes gijzelaars aan boord. Daarna worden de gijzelaars in groepjes uitgeruild tegen de vliegtuigbemanning. Als laatste wordt Senard uitgeruild tegen Furuya. Commissaris Boussard sjouwt zijn koffer naar het vliegtuig terwijl Furuya zelf de zak met dollars sjouwt.

schiphol uitruil 4

Furuya gaat als laatste aan boord met zak dollars (c) de Gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Om 22.29 is de Boeing vertrokken vanaf baan 06/24.

De luchthaven Aden blijkt gesloten, de Japanners zijn niet welkom in Zuid-Jemen. Uiteindelijk kunnen ze terecht in Syrie, Damascus. Dat gebeurde niet zonder slag of stoot. Pas als de terroristen met zelfmoord dreigen mogen ze alsnog landen. De terroristen zijn zeer teleurgesteld, vinden dat hun missie compleet mislukt is en als Jemen ze niet blijkt op te nemen doen ze afstand van het geld.

Het geld wordt zolang in bewaring gegeven aan de Syrische autoriteiten. Als Sierks de volgende dag weer terugvliegt krijgt hij het geld niet mee. Het geld is uiteindelijk waarschijnlijk in Syrie achtergebleven, als tegenprestatie voor de bereidheid de terroristen op te willen nemen.

Na afloop

Na afloop werd Pim Sierks als nationale held binnengehaald.

14128679

Persconferentie met Sierks en van der Stoel © ANP

SFA001009186

Koningklijke onderscheiding voor Pim Sierks ©ANP

Pas in het jaar 2000, 26 jaar na dato, werden een aantal daders in Japan veroordeeld voor hun aandeel in de gijzelingsaffaire.

Haruo Wako veroordeeld in 2000

Haruo Wako in 2000, © http://www.geocities.ws/comlb/jralb.htm

jun nishikawa

Recente foto van  Jun Nishikama © http://www.cs.columbia.edu/~sable/research/io_ambiguous.html

den uyl kondo

Premier Joop den Uyl bedankt Kondo voor zijn bemiddelende rol © De gijzeling, 1974, Reitsma en Labeur

Video

Franse ambassade Den Haag

Image

Deze foto nam ik in de ochtend van 5 september 2013 op het Korte Voorhout in Den Haag. Enkele dagen later was dit gebouw gesloopt om plaats te maken voor de nieuwbouw van de Hoge Raad. Het kamertje bovenin op de hoek van de vierde verdieping heeft een bijzondere geschiedenis. Precies 39 jaar geleden vond daar een gijzelingsdrama plaats. Gedurende vier dagen werd de franse ambassadeur samen met nog eens tien andere mannen en vrouwen, afkomstig uit Frankrijk en Nederland, vastgehouden door een drietal terroristen van het Japanse rode leger. Vier dagen lang beheerste de gebeurtenissen rond het Korte Voorhout het wereldnieuws. Voor Nederland deed een tot op dat moment vrijwel onbekend fenomeen haar intrede: het internationale terrorisme. De gijzeling liep af zonder bloedvergieten, maar wel met een bittere nasmaak. De terroristen kregen een vrije aftocht en namen zelfs nog een flinke zak contant geld mee. Binnenkort volgt een reconstructie van deze bijzondere gebeurtenissen in het jaar 1974.

IMG_0123

Zie hier de polygoon reconstructie met compilatie van beelden van NOS journaal. 

 

 

11 juni 1977 – De Punt

Zaterdagmorgen, 11 juni 1977, half acht , radionieuwsdienst verzorgd door het ANP. “Met twee militaire operaties zijn de gijzelingsacties in De Punt en in Bovensmilde beëindigd.” Een kwartier lang duurde de operatie die werd uitgevoerd door de Bijzondere Bijstands Eenheid (BBE), samengesteld uit eenheden van het korps Mariniers, en scherpschutters van de krijgsmacht en rijkspolitie. De BBE werkte samen met de luchtmacht. De operatie bij de basisschool in Bovensmilde verliep zonder slachtoffers. Bij de bevrijding van de trein bij De Punt vielen acht dodelijke slachtoffers, waaronder ook twee gegijzelden.

FOTO'S TREINKAPING WIJSTER

Twee mariniers in treinstel 747 dat na afloop van de bestorming wordt afgevoerd.

Drie weken had het openbare leven in Nederland min of meer stilgestaan. De gijzelingen begonnen op maandag 23 mei 1977. De campagne voor de verkiezing van de Tweede Kamer, die gehouden werd op 25 mei 1977, werd in allerijl afgebroken. Premier Joop den Uyl en de direct betrokken ministers waren enkel doorlopend in crisisberaad. Een groot deel van de provincie Drenthe was getransformeerd tot oorlogsgebied.

11 juni 1977 na bestorming trein

Gegijzelden kunnen na drie weken eindelijk de trein verlaten.

Drie weken lang hadden 45 gijzelaars op banken moeten vertoeven. In een trein die schuin in een bocht tot stilstand was gedwongen. Drie weken lang zaten vijf leerkrachten van de basisschool vast, waarvan de eerste vijf dagen zelfs samen met 105 leerlingen van de basisschool.

Hevig mitrailleurvuur bij de trein, laag overvliegende starfighters met naverbrander, explosies en groepjes mariniers die met gevaar voor eigen leven naar binnen moesten. En pantserwagens bij de school die dwars door de muren zich een weg naar binnen banen. Een even onwerkelijk als realistisch oorlogstafereel in het Nederland van 1977.

defensie-archief (1)

Zes van de negen leden van de Vrije Molukse Jongeren die de trein in gijzeling hadden genomen kwamen tijdens de bevrijdingsactie om het leven. “Vermoord” zegt de een, “het kon niet anders meer” reageert een ander. Tijdens de persconferentie na de bestorming zei premier Den Uyl: “Dat geweld nodig was om een einde te maken aan de gijzeling ervaren wij als een nederlaag.”

Uit het taalgebruik uit 1977 in publieke uitingen valt op hoe men destijds worstelde met de problematiek. Waar nu zonder meer gesproken zou worden over terroristen, sprak men destijds over activisten of kapers. Bekendste voorbeeld is wel de term “compartimenteren”. Daarmee werd bedoeld een spervuur met kogels te leggen tussen de treincompartimenten om te voorkomen dat men zich kon verplaatsen tijdens de bevrijdingsactie.

De gijzelingen in Bovensmilde en Vries. Deze link verwijst naar het verslag dat de regering Den Uyl op 21 juni 1977 naar de Tweede Kamer stuurde over de gebeurtenissen tijdens de gijzelingen. In de brief worden ook een groot aantal kamervragen beantwoord. Het geeft goed de tijdsgeest weer waarbinnen deze gebeurtenissen plaatsvinden.

 

De gijzelingen waren zonder meer een wanhoopsdaad van jongeren, met idealen die werden genegeerd. Na de onafhankelijkheid van Indonesië werden Knil-soldaten gedwongen om naar Nederland te gaan, maar kregen daar ontslag. Zij en hun gezinnen werden tientallen jaren in woonkampen ondergebracht waar zij weinig meer kregen dan zakgeld, kledingbonnen en eten. Vooral de tweede en derde generatie Molukkers willen van de regering excuus voor de kille en vooral vernederende behandeling van hun ouders. Achtereenvolgende regeringen hebben gezwegen over de vernederende behandeling van de eerste generatie Molukkers. Dat zwijgen werd, na zestig jaar, in 2012 doorbroken door Victor Molkenboer, burgemeester van Leerdam. Aan het begin van dat jaar riep hij de overheid op excuses aan te bieden voor de kille manier waarop de Molukkers destijds zijn ontvangen.

bronnen: drents archief, ANP, Trouw